Τι είναι η Ελευθερία Πανοράματος

Ελευθερία πανοράματος, είναι μια πρόβλεψη στους νόμους πνευματικής ιδιοκτησίας σε διάφορες δικαιοδοσίες που επιτρέπει τη λήψη φωτογραφιών ή βίντεο, ή δημιουργία άλλων εικόνων (όπως πίνακες ζωγραφικής), από κτίρια ή κάποιες φορές γλυπτά και άλλα καλλιτεχνικά...

Τι είναι η Ελευθερία Πανοράματος

Ελευθερία πανοράματος, είναι μια πρόβλεψη στους νόμους πνευματικής ιδιοκτησίας σε διάφορες δικαιοδοσίες που επιτρέπει τη λήψη φωτογραφιών ή βίντεο, ή δημιουργία άλλων εικόνων (όπως πίνακες ζωγραφικής), από κτίρια ή κάποιες φορές γλυπτά και άλλα καλλιτεχνικά έργα που είναι μόνιμα τοποθετημένα σε δημόσιο χώρο, χωρίς παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων που μπορεί να ισχύουν για αυτά τα έργα, και τη δημοσίευση αυτών των εικόνων. Οι ρήτρες και/ή η νομολογία για την ελευθερία πανοράματος περιορίζουν το δικαίωμα του κατόχου των πνευματικών δικαιωμάτων να αναλάβει δράση για παράβαση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας από τους δημιουργούς και τους διανομείς αυτών των εικόνων. Είναι μια εξαίρεση στον κανόνα ότι ο κάτοχος των πνευματικών δικαιωμάτων έχει το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπει την δημιουργία και τη διανομή των παράγωγων έργων. Η φράση προέρχεται από τον Γερμανικό όρο Panorama frei heit.

Νόμοι ανά τον κόσμο

Πολλές χώρες έχουν παρόμοιες διατάξεις που περιορίζουν το πεδίο εφαρμογής του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας προκειμένου να επιτρέπονται ρητά οι φωτογραφίες που περιλαμβάνουν σκηνές των δημόσιων χώρων ή σκηνές που έχουν φωτογραφηθεί από δημόσιους χώρους. Άλλες χώρες, όμως, διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό στην ερμηνεία της αρχής.

Ευρωπαϊκή Ένωση

Έκταση της ελευθερίας πανοράματος σε χώρες της Ευρώπης.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Οδηγία 2001/29/ΕΚ προβλέπει τη δυνατότητα των κρατών μελών να μπορούν να έχουν ρήτρα ελευθερίας πανοράματος στους νόμους πνευματικών δικαιωμάτων τους, αλλά δεν απαιτεί έναν τέτοιο κανόνα. Η Panoramafreiheit ορίζεται στο άρθρο 59 του γερμανικού νόμου για την πνευματική ιδιοκτησία, στο τμήμα 62 του Copyright, Designs and Patents Act 1988 του Ηνωμένου Βασιλείου και υπάρχει σε διάφορες άλλες χώρες.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν επίσης ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ιταλία και η Ισλανδία, όπου εξακολουθεί να μην υπάρχει καθόλου ελευθερία πανοράματος. Στην Ιταλία, παρά τις πολλές επίσημες διαμαρτυρίες και μια εθνική πρωτοβουλία με επικεφαλής τον δικηγόρο Guido Scorza και το δημοσιογράφο Luca Spinelli (ο οποίος επεσήμανε το ζήτημα), η δημοσίευση φωτογραφικών αναπαράγων των δημόσιων χώρων εξακολουθεί να απαγορεύεται, σύμφωνα με την παλιά ιταλική νομοθεσία περί πνευματικών δικαιωμάτων.

Ορισμένες χώρες, όπως η Γαλλία ή το Βέλγιο, δεν έχουν συνολική άδεια για την δημιουργία εικόνων μιας καλλιτεχνικής δημιουργίας, όπως ένα έργο αρχιτεκτονικής ή γλυπτικής, σε δημόσιους χώρους και να επιτρέπονται εικόνες των έργων πνευματικής ιδιοκτησίας μόνον υπό ρήτρες “περιστασιακής ενσωμάτωσης”. Στη Γαλλία, η άδεια του δημιουργού, αλλά όχι του ιδιοκτήτη, συνεπώς απαιτείται αν το έργο δεν χρησιμοποιείται μόνο δευτερευόντως ή ως φόντο για την εικόνα αλλά σκόπιμα ή ως κεντρικό και ουσιαστικό θέμα του.

Η Ελευθερία Πανοράματος παγκοσμίως (χώρες με ελευθερία πανοράματος μόνο για μη εμπορικούς σκοπούς επίσης εμφανίζονται με κόκκινο).

Η Ελευθερία Πανοράματος παγκοσμίως (χώρες με ελευθερία πανοράματος μόνο για μη εμπορικούς σκοπούς επίσης εμφανίζονται με κόκκινο).

Δισδιάστατα έργα

Η ακριβής έκταση αυτής της άδειας για λήψη φωτογραφικών σε δημόσιους χώρους, χωρίς να χρειάζεται ανησυχία για τα έργα που περιλαμβάνονται στην εικόνα διαφέρει από χώρα σε χώρα. Στις περισσότερες χώρες, αυτό ισχύει μόνο για τις εικόνες των τρισδιάστατων έργων που είναι μόνιμα εγκαταστημένα σε ένα δημόσιο χώρο, με “μόνιμα” τυπικά να σημαίνει “για τον φυσικό χρόνο ζωής του έργου”. Στην Ελβετία, ακόμη και η λήψη και δημοσίευση εικόνων δισδιάστατων έργων, όπως τοιχογραφίες και γκράφιτι επιτρέπεται, αλλά αυτές εικόνες δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον ίδιο σκοπό, όπως τα πρωτότυπα.

Δημόσιος χώρος

Πολλοί νόμοι έχουν ανεπαίσθητες διαφορές σε σχέση με το δημόσιο χώρο και την ιδιωτική περιουσία. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η θέση του φωτογράφου είναι άσχετη στην Αυστρία, στη Γερμανία η άδεια ισχύει μόνο αν η εικόνα λήφθηκε από δημόσιο χώρο, και χωρίς καμία περαιτέρω βοήθεια, όπως σκάλες, πλατφόρμες ανύψωσης, αεροπλάνα κλπ. Υπό ορισμένες συνθήκες, η περιεχόμενο της σχετικής άδειας επεκτείνεται επίσης σε πραγματικά ιδιωτικούς χώρους, π.χ. σε ελεύθερα προσβάσιμα από το κοινό ιδιωτικά πάρκα και κάστρα χωρίς έλεγχο εισόδου, ωστόσο, με τον περιορισμό ότι ο ιδιοκτήτης μπορεί στη συνέχεια να απαιτήσει μια αμοιβή για την εμπορική χρήση των εικόνων.  Τέλος, σε πολλές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης οι νόμοι πνευματικών δικαιωμάτων περιορίζουν αυτό το δικαίωμα σε μόνο μη εμπορικές χρήσεις των εικόνων.

Όπως φαίνεται στον παραπάνω χάρτη, υπάρχουν επίσης διεθνείς διαφορές στο συγκεκριμένο ορισμό του «δημόσιου χώρου». Στις περισσότερες χώρες, αυτός περιλαμβάνει μόνο υπαίθριους χώρους (για παράδειγμα, στη Γερμανία), ενώ ορισμένες άλλες χώρες περιλαμβάνουν επίσης εσωτερικούς χώρους, όπως δημόσια μουσεία (αυτή είναι για παράδειγμα, είναι η περίπτωση στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Ρωσία).

Η Ελευθερία Πανοράματος είναι μια διάταξη στους νόμους περί πνευματικών δικαιωμάτων που επιτρέπει τη λήψη και δημοσίευση φωτογραφιών ή βίντεο, τη ζωγραφική κλπ, κτιρίων, γλυπτών και γενικά έργων τέχνης τα οποία βρίσκονται μόνιμα σε δημόσια θέα. Η ελευθερία αυτή αποτελεί εξαίρεση στον γενικό κανόνα που προστατεύει τα πνευματικά δικαιώματα του δημιουργού των έργων που βρίσκονται οπουδήποτε αλλού.

Τι συμβαίνει τώρα;

Έχει υποβληθεί οδηγία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τον περιορισμό της Ελευθερίας Πανοράματος στην Ευρώπη. Η πρόταση αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου για την εναρμόνιση της νομοθεσίας περί πνευματικής ιδιοκτησίας στις διάφορες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εάν αυτή η πρόταση εγκριθεί και εφαρμοστεί, αυτό θα σημαίνει ότι οι χρήστες δεν θα επιτρέπεται πλέον να ανεβάζουν ή να χρησιμοποιούν φωτογραφίες σύγχρονων κτιρίων ή δημοσίων έργων τέχνης στην Βικιπαίδεια. Ακόμη και αν η Ελευθερία Πανοράματος επιτραπεί για μη εμπορικούς σκοπούς, αυτό αποτελεί πρόβλημα για την Βικιπαίδεια. Η τρέχουσα άδεια (CC-BY-SA) που καλύπτει όσα γράφουμε και ανεβάζουμε στη Βικιπαίδεια, δεν είναι συμβατή με μη εμπορικές άδειες, οι οποίες περιορίζουν περαιτέρω χρήση του περιεχομένου.

Ελευθερία Πανοράματος στην Ευρώπη

Το τρέχον καθεστώς της Ελευθερίας Πανοράματος σε χώρες της Ευρώπης.

Το κείμενο της τρέχουσας τροπολογίας θα κάνει το χάρτη κόκκινο ή κίτρινο για όλες της χώρες της ΕΕ.

OK, συμπεριλαμβανομένων έργων τέχνης

OK μόνο για κτίρια

OK μόνο για μη εμπορική χρήση

Όχι OK

Αγνωστο

Επί του παρόντος, φωτογραφίες από μοντέρνα κτίρια και δημόσια τέχνη μπορούν να αναρτώνται σε Wikimedia Commons και Βικιπαίδεια και να χρησιμοποιούνται σε λήμματα μόνο εάν [αυτές οι φωτογραφίες] τραβήχτηκαν εντός χώρας η οποία υποστηρίζει την Ελευθερία Πανοράματος (FOP). Αυτή τη στιγμή αυτό συμβαίνει σε 16 (από τις 28) χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Χώρες με Ελευθερία Πανοράματος: Αυστρία, Κροατία, Κύπρος, Τσεχία, Δανία, Φινλανδία, Γερμανία, Ιρλανδία, Ουγγαρία, Μάλτα, Ολλανδία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σλοβακία, Ισπανία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο. ( Μόνο για κτίρια)

Χώρες χωρίς Ελευθερία Πανοράματος: Βέλγιο, Βουλγαρία, Εσθονία, Γαλλία, Ελλάδα, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Ρουμανία, Σλοβενία. Στις χώρες χωρίς Ελευθερία Πανοράματος, ο δημιουργός ενός έργου, που είναι μονίμως τοποθετημένο σε δημόσιο χώρο, όπως τα κτίρια, δημόσια τέχνη, κλπ. θα πρέπει να επιτρέψει αποδέσμευση της φωτογραφίας στην οποία εμφανίζεται το έργο του, ακόμα και αν η φωτογραφία έχει τραβηχτεί από εσάς.

Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα;

Στην Ελλάδα δεν υπάρχει καθόλου ελευθερία πανοράματος παρά μόνο για τα μέσα μαζικής επικοινωνίας (Ν.2121/93, άρθρο 26). Ενώ τρεφόταν η ελπίδα πως θα μπορούσε αυτή να καθιερωθεί ως πλήρης ελευθερία πανοράματος μέσα από τη συγκεκριμένη προτεινόμενη οδηγία, η κατάθεση της τελικής πρότασης προς ψήφιση ανατρέπει τα προσδοκώμενα. Από τη μία εισάγει μια ελαφριά εκδοχή της ελευθερίας πανοράματος σε χώρες που δεν έχουν καθόλου, από την άλλη την αίρει σε χώρες οι οποίες είχαν πλήρη ελευθερία. Η ψήφιση της σχετικής τροπολογίας, στην περίπτωση της Ελλάδας, ενώ φαίνεται να παρέχει περισσότερη ελευθερία, πρακτικά απομακρύνει την πιθανότητα εφαρμογής της προσδοκώμενης πλήρους ελευθερίας πανοράματος.

Διαπιστώνεται καθημερινά και στην πράξη ότι η απουσία της εξαίρεσης είναι ακατανόητη από τον πολίτη και προσκρούει στα χρηστά ήθη. Πολύ περισσότερο όταν θα πρέπει να εξηγείται ότι με την απόλυτη εφαρμογή του νόμου, δεν επιτρέπεται η δημοσίευση φωτογραφιών ακόμη και από δημόσια έργα, μνημεία και εθνικά σύμβολα.

Σύγχρονα κτίρια (όπως το ΟΑΚΑ) και μνημεία όπως αγάλματα, προτομές και ανδριάντες σε δημόσιους χώρους, έργα κατασκευασμένα με δημόσια έξοδα που απευθύνονται στον πολίτη θα πρέπει να επιτρέπεται να φωτογραφηθούν και να χρησιμοποιηθούν με οποιοδήποτε τρόπο ως κοινό κτήμα. Ακόμη και το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη συμπεριλαμβάνεται μεταξύ έργων σε δημόσια θέα τα οποία χωρίς την ρητή ελευθερία πανοράματος και με απόλυτη εφαρμογή του νόμου βρίσκονται υπό περιορισμό, ο επικεφαλής αρχιτέκτονας πέθανε το 1961. Χωρίς την εξαίρεση το έργο θα γίνει κοινό κτήμα το 2032.

Γιατί δεν είναι επιθυμητός ο περιορισμός της Ε.Π. σε «μη εμπορική χρήση;»

Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις που παραχωρούν «ελευθερία πανοράματος» μόνο για «μη εμπορική χρήση» (NC) είναι νομικά ασυνάρτητες, καθώς «κοινό κτήμα» και «μη εμπορικότητα» είναι αντικρουόμενοι όροι. Η «μη εμπορική χρήση» ωφελεί μόνο μεγάλες διεθνείς επιχειρήσεις που έχουν τους πόρους να αντεπεξέλθουν στις διαδικασίες χορήγησης αδειών για εμπορική χρήση, ενώ μεμονωμένοι καλλιτέχνες και πολίτες δεν μπορούν να ακολουθήσουν αυτό το δρόμο.

Στην πράξη, η απουσία εξαίρεσης δεν αποφέρει περισσότερο εισόδημα για τους περισσότερους αρχιτέκτονες ή άλλους εικαστικούς καλλιτέχνες, καθώς ουδείς σκέφτεται ότι μπορεί να χρειάζεται άδεια, αλλά και κανείς αρχιτέκτονας ή γλύπτης δεν διεκδικεί οτιδήποτε από την δημοσίευση φωτογραφιών από τα έργα του. Σημειώνουμε εδώ ότι μιλούμε για δισδιάστατη αποτύπωση, φωτογραφίες ή άλλα, και όχι 3D αντίγραφα.

Επίσης, ο ορισμός της «μη εμπορικής» χρήσης είναι αόριστος και επισφαλής στην σύγχρονη εποχή. Είναι συζητήσιμο κατά πόσο αποτελεί ή όχι εμπορική χρήση η δημοσίευση φωτογραφίας ενός έργου που βρίσκεται σε κοινή θέα, μέσα από ένα ιστότοπο με ελεύθερη πρόσβαση για τον αναγνώστη αλλά που φιλοξενεί διαφημίσεις. Ακόμη και το απλούστερο blog μπορεί να περιέχει διαφημίσεις που να συνεισφέρουν στην κάλυψη εξόδων.

Δείτε προσεκτικά το βίντεο

Ποια τροπολογία αφορά;

Αφορά την τροπολογία AM421 που έχει προταθεί από τον Jean-Marie Cavada.

Μπορούμε να κάνουμε κάτι;

Ναι! Να ενημερώσουμε για το μέγεθος της επίδρασης και της ζημιάς που μπορεί να προκαλέσει αυτή τη τροπολογία στην Βικιπαίδεια. Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει γνωστό ότι ακόμα και πολιτικά πρόσωπα δεν γνωρίζουν ότι απαγορεύεται η δημοσίευση στην ιστοσελίδα τους φωτογραφιών του κτιρίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, χωρίς την άδεια του αρχιτέκτονα. Επομένως, το πρώτο σημαντικό βήμα είναι η ενημέρωση. Να υπογράψουμε το αίτημα που έχει υποβληθεί στο Change.org (λίστα υπογραφών) και που έχει συγκεντρώσει μέχρι τώρα πάνω από 190.000 υπογραφές.

Φωτογραφίες EOS AURORA

terrapapers.com_Panorama frei heit (5)

terrapapers.com_Panorama frei heit acropoli (3)

terrapapers.com_Panorama frei heit acropoli (1)

terrapapers.com_Panorama frei heit acropoli (4)

terrapapers.com_Panorama frei heit acropoli (6)

terrapapers.com_Panorama frei heit acropoli (7)

terrapapers.com_Panorama frei heit acropoli (8)