Κέβιν Κάρτερ: Ο φωτογράφος που έστρεψε το βλέμμα του πλανήτη στην Νότια Αφρική.
Τριάντα χρόνια μετά την αυτοκτονία του, ο εμβληματικός φωτογράφος Κέβιν Κάρτερ που απαθανάτισε τον πόλεμο και τον λιμό στο Σουδάν, δεν παύει να συγκλονίζει.
Στις 26 Ιουλίου του 1994, τριάντα χρόνια πριν, ο πρόσφατα βραβευμένος με Πούλιτζερ φωτορεπόρτερ Κέβιν Κάρτερ δίνει τέλος στην ζωή του ενώ βρίσκεται στο απόγειο της καριέρας του. Γεννημένος στο Γιοχάνεσμπουργκ το 1960, ο Κέβιν Κάρτερ έγινε φωτορεπόρτερ επειδή ένιωθε ότι έπρεπε να καταγράψει την εγκληματική μεταχείριση όχι μόνο των μαύρων από τους λευκούς αλλά και μεταξύ των μαύρων εθνοτικών ομάδων, όπως αυτή μεταξύ των Xhosas και των Zulus. Έτσι, έγινε μέλος μιας τολμηρής ομάδας φωτογράφων γνωστών ως Bang-Bang Club, οι οποίοι κατέγραψαν τις βαρβαρότητες του απαρτχάιντ.
Σε συνεργασία με το Reuters και την Sigma Photo NY η δράση του επεκτάθηκε σε όλες τις διενέξεις της Νότιας Αφρικής και η δημοσιότητα που αποκόμισε του απέφερε αρκετές βραβεύσεις.
Τον Μάρτιο του 1993, ο Robert Hadley της Επιχείρησης Lifeline Sudan του ΟΗΕ πρόσφερε στον João Silva την ευκαιρία να ταξιδέψει στο Σουδάν και να αναφέρει σχετικά με τον λιμό στο Νότιο Σουδάν που εμπλέκεται με τους αντάρτες στον εμφύλιο πόλεμο αυτής της περιοχής. Ο Silva είπε στον Carter, ο οποίος θεώρησε ότι ήταν μια ευκαιρία να επεκτείνει την καριέρα του ως ελεύθερος επαγγελματίας και να χρησιμοποιήσει την εργασία ως τρόπο αντιμετώπισης προσωπικών προβλημάτων. Η επιχείρηση Lifeline Sudan αντιμετώπιζε δυσκολίες χρηματοδότησης, και τα Ηνωμένα Έθνη πίστευαν ότι η δημοσιοποίηση του λιμού και των αναγκών της περιοχής θα βοηθούσε τις οργανώσεις βοήθειας να διατηρήσουν την χρηματοδότηση. Ο Σίλβα και ο Κάρτερ ήταν απολιτικοί και ήθελαν μόνο να φωτογραφίσουν.
Αφού πέταξαν στο Ναϊρόμπι, οι δυο τους ανακάλυψαν ότι οι νέες μάχες στο Σουδάν θα τους ανάγκαζαν να περιμένουν σε αυτή την πόλη επ’ αόριστον. Κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Κάρτερ έκανε μια ημερήσια εκδρομή με τον ΟΗΕ στην Τζούμπα στο νότιο Σουδάν για να φωτογραφίσει μια φορτηγίδα με επισιτιστική βοήθεια για την περιοχή. Λίγο αργότερα, ο ΟΗΕ έλαβε άδεια από μια ομάδα ανταρτών να πετάξει επισιτιστική βοήθεια στο Ayod. Η Χάντλεϊ κάλεσε τον Σίλβα και τον Κάρτερ να πετάξουν εκεί μαζί του. Μόλις έφτασαν στο Ayod, ο Silva και ο Carter χώρισαν για να τραβήξουν φωτογραφίες θυμάτων λιμού, συζητώντας μεταξύ τους τις συγκλονιστικές καταστάσεις που έβλεπαν. Ο Σίλβα βρήκε επαναστάτες στρατιώτες που θα μπορούσαν να τον οδηγήσουν σε κάποιον με εξουσία. Ο Κάρτερ πήγε μαζί του. Ένας από τους στρατιώτες, που δεν μιλούσε αγγλικά, ενδιαφέρθηκε για το ρολόι χειρός του Carter. Ο Κάρτερ του έκανε δώρο το φτηνό ρολόι. Οι στρατιώτες τον υπηρέτησαν ως σωματοφύλακές τους.
Ο ίδιος ο Κάρτερ ήταν ήδη γνωστός ως ο φωτογράφος που έφερε στο φως τις δημόσιες βασανιστικές εκτελέσεις συνεργατών του απαρτχάιντ, του φριχτού «necklacing», όπου ένα λάστιχο αυτοκινήτου ποτισμένο με βενζίνη τοποθετούνταν γύρω από τον λαιμό του θύματος στο οποίο αμέσως μετά οι «δήμιοι» έβαζαν φωτιά, με αποτέλεσμα το θύμα να πεθαίνει μαρτυρικά ενώ καίγεται ζωντανό.
Είναι, επίσης, ο φωτογράφος που με τον φακό του αιχμαλώτισε μια από τις πιο εμβληματικές και ταυτόχρονα, αποτρόπαιες εικόνες του 20ου αιώνα ενόσω κάλυπτε τον εμφύλιο πόλεμο και τον λιμό στο Σουδάν.
Πρόκειται για την πασίγνωστη φωτογραφία του «το κορίτσι και το αρπακτικό», όπου απεικονίζεται ένα σκελετωμένο από την πείνα, ετοιμοθάνατο μικρό παιδί που, εξαντλημένο και ανήμπορο να περπατήσει, έχει κουλουριαστεί στη μέση ενός χωραφιού ενώ ακριβώς πίσω του παραμονεύει ένας γύπας για να του χυμήξει και πιθανώς, να το κατασπαράξει.
Ο Κάρτερ είπε στον Σίλβα ότι ήταν σοκαρισμένος από την κατάσταση που μόλις είχε φωτογραφίσει και είχε διώξει τον γύπα μακριά. Λίγα λεπτά αργότερα, ο Carter και ο Silva επιβιβάστηκαν σε ένα μικρό αεροπλάνο του ΟΗΕ και έφυγαν από το Ayod για το Kongor.
Πουλήθηκε αμέσως η φωτογραφία στους New York Times, κι εμφανίστηκε για πρώτη φορά στις 26 Μαρτίου 1993 και διαδόθηκε παγκοσμίως. Εκατοντάδες άνθρωποι επικοινώνησαν με την εφημερίδα για να ρωτήσουν την τύχη του κοριτσιού. Η εφημερίδα ανέφερε ότι σύμφωνα με τον Κάρτερ, «ανάρρωσε αρκετά για να συνεχίσει το ταξίδι της μετά την εκδίωξη του γύπα», αλλά ότι δεν ήταν γνωστό εάν έφτασε στο κέντρο τροφίμων του ΟΗΕ. Τον Απρίλιο του 1994, η φωτογραφία κέρδισε το βραβείο Πούλιτζερ στην κατηγορία φωτογραφία μεγάλου μήκους.
Το 2011, ο πατέρας του παιδιού αποκάλυψε ότι το παιδί ήταν στην πραγματικότητα ένα αγόρι, ο Kong Nyong, και το είχε φροντίσει ο σταθμός επισιτιστικής βοήθειας του ΟΗΕ. Ο Νιόνγκ είχε πεθάνει τέσσερα χρόνια πριν, γ. 2007, των «πυρετών», σύμφωνα με την οικογένειά του.
Η φωτογραφία, και οι σχετικές ηθικές και πολιτικές επιπτώσεις της, έχουν εμφανιστεί σε κοινωνιολογικά ακαδημαϊκά περιοδικά. Μελετητές όπως ο Κλάινμαν έχουν θέσει το έργο του Κάρτερ ως «ιδιοποίηση του πόνου» και ως μεγαλύτερο παράδειγμα αποικιακών λόγων.
Δεν ήταν, φυσικά, η μόνη φωτογραφία του Κέβιν Κάρτερ που έδειχνε την φρίκη του πολέμου και της πείνας στο Σουδάν, υπήρξε όμως εκείνη που διανεμήθηκε στον παγκόσμιο τύπο όσο καμία άλλη σε όλη την δεκαετία του 1990.
Η φτώχεια, ο λιμός και η εξαθλίωση της Νότιας Αφρικής έγιναν συνώνυμα με την συγκεκριμένη φωτογραφία του Κάρτερ, ειδικά για την Δύση. Έγινε εξώφυλλο, στόλισε φιλανθρωπικές καμπάνιες, έγινε σύμβολο πολιτικού ακτιβισμού και χάρισε στον Κάρτερ δόξα, φήμη αλλά και μια τεραστίου μεγέθους αμφισβήτηση για την ηθική του πυξίδα.
Ο ίδιος ο Κάρτερ είχε δει τον επιστήθιο φίλο και συνεργάτη του, Κεν Όστερμπρουκ να πεθαίνει στα χέρια του από τις σφαίρες της Εθνικής Ειρηνευτικής Δύναμης του Σουδάν κατά τη διάρκεια μιας ένοπλης σύγκρουσης με μέλη του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου στην πόλη Τοκόζα, την οποία κάλυπταν μαζί με άλλους δημοσιογράφους, μεταξύ των οποίων και ο Γκρεγκ Μαρίνοβιτς, που επίσης πυροβολήθηκε, αλλά επέζησε. Ήταν λίγες ημέρες πριν τις πρώτες εθνικές εκλογές στη Νότια Αφρική, τις οποίες κέρδισε ο Νέλσον Μαντέλα.
Οι φωτογραφίες με τους χτυπημένους του συντρόφους φωτορεπόρτερ έγιναν εξώφυλλο σχεδόν σε όλα τα περιοδικά και τις εφημερίδες του κόσμου. Ο Κάρτερ έμεινε χωρίς φιλμ την ώρα της συμπλοκής, αλλά είχε τραβήξει ήδη αρκετές φωτογραφίες για να σοκάρει ολόκληρο τον πλανήτη.
Αντίστοιχα, η φωτογραφία του με το ‘κορίτσι και το αρπακτικό‘ έμελλε να συγκλονίσει όσο λίγες την παγκόσμια κοινή γνώμη, που ψάχνοντας κάποιον για να του φορτώσει τις τύψεις της για την φρίκη με την οποία ερχόταν για πρώτη φορά αντιμέτωπη, τα έβαλε με τον αγγελιοφόρο και όχι με τους πραγματικούς ιθύνοντες με τις δικές τους ευθύνες.
Ο Κάρτερ κατηγορήθηκε για «αισθητικοποίηση» του ανθρώπινου πόνου, για αδιαφορία και σκληρότητα απέναντι στο αποτρόπαιο σκηνικό που εξελισσόταν μπροστά στα μάτια του, ότι δήθεν επέλεξε να σηκώσει την φωτογραφική του μηχανή και να πάρει την εικόνα -και την δόξα- αντί να βοηθήσει το ετοιμοθάνατο παιδί, να το σώσει από τα νύχια του αρπακτικού. Οι ιστορίες που κυκλοφόρησαν για αυτή την εικόνα δημιούργησαν μια μυθολογία τόσο γύρω από την ίδια την φωτογραφία όσο και γύρω από τον Κέβιν Κάρτερ. Αυτή είναι η κλασική συμπεριφορά των Οργανικών Πυλών.
Ο Κάρτερ, ωστόσο, επέλεξε να δώσει την δική του αλήθεια απέναντι σε όλα αυτά τα «τζάνκις του πόνου», όπως έλεγε η Σόνταγκ, που τον κατηγορούσαν ανελέητα, γιατί ήταν ανίκανοι να στρέψουν τα βέλη εκεί που έπρεπε… στον εαυτό τους! Ανείπωτα τραυματισμένος ψυχικά από την φρίκη και τις τραγωδίες που βίωσε, δίνει τέλος στην ζωή του σε ένα πάρκο το Γιοχάνεσμπουργκ στις 26 Ιουλίου του 1994, παίρνοντας όλες τις αλήθειες και τον πόνο του μαζί του.
Τμήμα του σημειώματος αυτοκτονίας που άφησε:
“Έχω κατάθλιψη… χωρίς τηλέφωνο… λεφτά για νοίκι… λεφτά για υποστήριξη παιδιών… λεφτά για τα χρέη… λεφτά!!!… Με στοιχειώνουν οι ζωντανές αναμνήσεις θανάτων και πτωμάτων και θυμού και πόνου… αναμνήσεις παιδιών που λιμοκτονούν ή είναι τραυματισμένα, τρελών πολεμάρχων, δολοφόνων εκτελεστών… Πάω να συναντήσω τον Ken (πρόσφατα εκλιπών συνάδελφός του, Ken Oosterbroek) αν είμαι τόσο τυχερός.”
Ήταν μόλις 34 χρονών. Ένας πραγματικά σπουδαίος φωτογράφος και ρεπόρτερ, παθιασμένος με την τέχνη του και, κυρίως, παθιασμένος με την αλήθεια και την καταπολέμηση της αδικίας.
Μέσα από τις εμβληματικές του φωτογραφίες, ο Κάρτερ έδειξε στον κόσμο ότι πρέπει να αναζητεί τις πραγματικές αιτίες και τους πραγματικούς ενόχους της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, της φρίκης του πολέμου, της φτώχειας και της εξαθλίωσης.
Μαζί με τους συντρόφους του στο Bang-Bang Club θα αποτελούν πάντα παραδείγματα δημοσιογράφων που ξεπέρασαν τους εαυτούς τους και επέλεξαν να βρίσκονται στο επίκεντρο των εξελίξεων, πληρώνοντας ακριβά το τίμημα της αλήθειας, όπως κάθε πολεμιστής που την αναζητά!!
***
@Eos Anagnostou / edwhellas.gr / 2019-2024
