Topics:

Το Τέρας Μέσα Μας: Το Πείραμα του Μίλγκραμ

Το πείραμα του Μίλγκραμ είναι ένα από τα πιο γνωστά αντιδεοντολογικά πειράματα της ψυχιατρικής, είναι ουσιαστικά μια «φάρσα» που ξεγύμνωσε τον ανθρώπινο ψυχισμό. Το 1961, ο είκοσι εφτάχρονος Στάνλεϊ Μίλγκραμ, επίκουρος καθηγητής ψυχολογίας στο Γέιλ,...

Το Τέρας Μέσα Μας: Το Πείραμα του Μίλγκραμ

Το πείραμα του Μίλγκραμ είναι ένα από τα πιο γνωστά αντιδεοντολογικά πειράματα της ψυχιατρικής, είναι ουσιαστικά μια «φάρσα» που ξεγύμνωσε τον ανθρώπινο ψυχισμό.

Το 1961, ο είκοσι εφτάχρονος Στάνλεϊ Μίλγκραμ, επίκουρος καθηγητής ψυχολογίας στο Γέιλ, αποφάσισε να μελετήσει την υπακοή στην εξουσία.

Είχαν περάσει λίγα μόνο χρόνια από τα φρικτά εγκλήματα των Ναζί και γινόταν μια προσπάθεια κατανόησης της συμπεριφοράς των απλών στρατιωτών και αξιωματικών των SS, οι οποίοι είχαν εξολοθρεύσει εκατομμύρια αμάχων.

Η ευρέως αποδεκτή εξήγηση –πριν το πείραμα του Μίλγκραμ- ήταν η αυταρχική τευτονική διαπαιδαγώγηση και η καταπιεσμένη –κυρίως σεξουαλικά- παιδική ηλικία των Γερμανών. Όμως ο Μίλγκραμ ήταν κοινωνικός ψυχολόγος και πίστευε ότι αυτού του είδους η υπακοή –που οδηγεί στο έγκλημα- δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα μόνο της προσωπικότητας, αλλά περισσότερο των πιεστικών συνθηκών.

Το απέδειξε κάνοντας την «φάρσα» του.

Η ιδέα του πειράματος ήταν να εξεταστεί ο βαθμός στον οποίο οι άνθρωποι θα ήταν διατεθειμένοι να απαλλαγούν από τους όποιους ηθικούς ενδοιασμούς ή τα ενσυναισθητικά ένστικτα που μπορεί να έχουν όταν τους ζητηθεί από μια φιγούρα εξουσίας να προκαλέσουν πόνο σε αθώους ανθρώπους.

Τα υποκείμενα του πειράματος ήταν εθελοντές, κυρίως φοιτητές, οι οποίοι καλούνταν έναντι αμοιβής να συμμετέχουν σε ένα ψυχολογικό πείραμα σχετικό με την μνήμη. Χώριζε τους φοιτητές σε ζεύγη και –μετά από μια εικονική κλήρωση- ο ένας έπαιρνε το ρόλο του «μαθητευομένου» και ο άλλος του «δασκάλου». Ο έκπληκτος «μαθητευόμενος» δενόταν χειροπόδαρα σε μια ηλεκτρική καρέκλα και του περνούσαν ηλεκτρόδια σε όλο το σώμα. Έπειτα του έδιναν να μάθει δέκα ζεύγη λέξεων.

Ο «δάσκαλος», από την άλλη, καθόταν μπροστά σε μια κονσόλα ηλεκτρικής γεννήτριας. Μπροστά του δέκα κουμπιά με ενδείξεις: «15 βολτ, 30 βολτ, 50 βολτ κλπ.» Το τελευταίο κουμπί έγραφε: «450 βολτ. Προσοχή! Κίνδυνος!» Πίσω από τον «δάσκαλο» στεκόταν ο πειραματιστής, ο υπεύθυνος του πειράματος.

(Και περνάμε σε Ενεστώτα χρόνο για να γίνουμε μέτοχοι της στιγμής.)

«Θα λέτε την πρώτη λέξη από τα ζεύγη στο μαθητευόμενο. Αν κάνει λάθος θα σηκώσετε το πρώτο μοχλό και θα υποστεί ένα ηλεκτροσόκ 15 βολτ. Σε κάθε λάθος θα σηκώνετε τον αμέσως επόμενο μοχλό», λέει ο πειραματιστής και ο «δάσκαλος» αισθάνεται ήδη καλά που δεν του έτυχε στην κλήρωση ο άλλος ρόλος.

Το πείραμα ξεκινάει. Ο «δάσκαλος» λέει τις λέξεις από το μικρόφωνο. Ο «μαθητευόμενος», ήδη τρομαγμένος, απαντάει σωστά, αλλά όχι για πολύ. Μόλις κάνει το πρώτο λάθος ο «δάσκαλος» γυρνάει να κοιτάξει τον πειραματιστή. Εκείνος του λέει να προχωρήσει στο πρώτο ηλεκτροσόκ. Ο «δάσκαλος» υπακούει. 15 βολτ δεν είναι πολλά, αλλά ο «μαθητευόμενος» έχει αλλάξει ήδη γνώμη. Παρ’ όλα αυτά απαντάει σωστά σε άλλη μια ερώτηση, αλλά στο επόμενο λάθος δέχεται 30 βολτ. «Αφήστε με να φύγω», λέει ο «μαθητευόμενος» που δεν μπορεί να λυθεί. «Δεν θέλω να συμμετάσχω σε αυτό το πείραμα.» Ο «δάσκαλος» κοιτάει τον πειραματιστή.

Εκείνος του κάνει νόημα να συνεχίσει.

Τα βολτ αυξάνονται και τώρα πια ο πόνος είναι εμφανής στο πρόσωπο του «μαθητευόμενου», που εκλιπαρεί να τον αφήσουν ελεύθερο. Στα 200 βολτ ταρακουνιέται ολόκληρος. Ο «δάσκαλος» πριν κάθε ηλεκτροσόκ γυρνάει να κοιτάξει τον πειραματιστή. Εκείνος, με σταθερή φωνή, του λέει ότι το πείραμα πρέπει να συνεχιστεί. Ο «δάσκαλος» συνεχίζει να βασανίζει έναν άγνωστο, έναν απλό φοιτητή που κλαίει, ζητάει την βοήθεια του Θεού και παρακαλεί να τον λυπηθούν. Δεν μπορεί πια να απαντήσει στις ερωτήσεις, αλλά ο πειραματιστής λέει στο «δάσκαλο»:

«Την σιωπή την εκλαμβάνουμε ως αποτυχημένη απάντηση και συνεχίζουμε με την τιμωρία.»

Στα 345 βολτ ο «μαθητευόμενος» τραντάζεται ολόκληρος, ουρλιάζει και χάνει τις αισθήσεις του.

Ο «δάσκαλος», ιδρωμένος και με τα χέρια του να τρέμουν, κοιτάει τον πειραματιστή.
«Μην ανησυχείτε», λέει εκείνος, «το πείραμα είναι απολύτως ελεγχόμενο… Συνεχίστε με τον τελευταίο μοχλό.»
«Μα είναι λιπόθυμος», λέει ο «δάσκαλος».
«Δεν έχει καμιά σημασία. Το πείραμα πρέπει να ολοκληρωθεί. Συνεχίστε με τον τελευταίο μοχλό.»

Πόσοι από τους εθελοντές έφτασαν ως τον τελευταίο μοχλό;

Πριν ξεκινήσει το πείραμα του ο Μίλγκραμ είχε κάνει μια «δημοσκόπηση» ανάμεσα στους ψυχιάτρους και στους ψυχολόγους, ρωτώντας τους τι ποσοστό των εθελοντών θα έφτανε ως τον τελευταίο μοχλό. Σχεδόν όλοι απάντησαν ότι κανείς δεν θα έφτανε ως τον τελευταίο μοχλό, πέρα ίσως από κάποια άτομα με κρυπτοσαδιστικές τάσεις, καθαρά παθολογικές.

Δυστυχώς έκαναν λάθος.

Μόλις το 5% των «δασκάλων» αρνήθηκαν εξ’ αρχής να συμμετάσχουν σε ένα τέτοιο πείραμα και αποχώρησαν –συνήθως βρίζοντας τον πειραματιστή. Το υπόλοιπο 95% προχώρησε πολύ το πείραμα, πάνω από τα 150 βολτ. Και το 65%… Έφτασε μέχρι τον τελευταίο μοχλό, τα θανατηφόρα 450 βολτ!

Που έγκειται η φάρσα;

Ο «μαθητευόμενος» δεν ήταν φοιτητής, αλλά ηθοποιός, που είχε προσληφθεί από τον Μίλγκραμ για αυτόν ακριβώς τον ρόλο. Δεν υπήρχε ηλεκτρισμός, ούτε ηλεκτροσόκ. Ο ηθοποιός υποκρινόταν. Το μοναδικό πειραματόζωο ήταν ο «δάσκαλος».

Όμως τα αποτελέσματα ήταν αληθινά.

Το μεγαλύτερο ποσοστό των ανθρώπων θα υπακούσει και θα βασανίσει –ίσως και θα σκοτώσει– έναν άγνωστο του, αρκεί να δέχεται εντολές από κάποιον με κύρος (στην προκειμένη περίπτωση επιστημονικό) και ταυτόχρονα να αισθάνεται ότι δεν τον βαρύνει η ευθύνη για ό,τι συμβεί –αφού εκείνος «απλά ακολουθούσε τις διαταγές». Και φυσικά οι περισσότεροι από εμάς θα σκεφτούν όταν μάθουν γι’ αυτό το πείραμα: «Εγώ αποκλείεται να έφτανα ως τον τελευταίο μοχλό.»

Τα υποκείμενα του πειράματος του Μίλγκραμ, οι εθελοντές φοιτητές, μάθαιναν από εκείνον ποιος ήταν ο στόχος του πειράματος.

Μάθαιναν ότι ο «μαθητευόμενος» ήταν ηθοποιός και ότι δεν είχε ποτέ υποστεί ηλεκτροσόκ. Ο Μίλγκραμ το έκανε αυτό για να τους ανακουφίσει, αλλά πέτυχε το ακριβώς αντίθετο.

Αυτοί οι άνθρωποι, ειδικά το 65% που είχε φτάσει ως τον τελευταίο μοχλό, πέρασαν την υπόλοιπη ζωή τους κυνηγημένοι από τις Ερινύες της πράξης τους. Γιατί συνειδητοποίησαν ότι δεν ήταν τόσο αθώοι και τόσο «καλοί» όσο ήθελαν να πιστεύουν για τον εαυτό τους.

Το πείραμα του Μίλγκραμ σε επανεκτέλεση, με εκατομμύρια πραγματικά θύματα.

Μικρόψυχοι άνθρωποι – Ακαδημαϊκά μυαλά

Είναι σε θέση να αναλύουν ατελείωτα τις πιθανές βλαβερές – συνέπειες των πειραμάτων σε ανθρώπινα υποκείμενα, όταν υπηρετούν σε επιτροπές θεσμικού ελέγχου (IRBs) κολεγίων και μπορούν να συμμετέχουν σε πνευματώδεις συζητήσεις σχετικά με την δεοντολογία ενός από τα πιο διάσημα και αποκαλυπτικά ψυχολογικά πειράματα στον κόσμο παρόλο που έχουν περάσει πάνω από πενήντα χρόνια μετά το γεγονός.

Αλλά όταν πρόκειται να χρησιμοποιήσουν την εξαίρετη εκπαίδευσή τους για να εξετάσουν αυτό που είναι, μακράν, το μεγαλύτερο πείραμα σε ανθρώπινα υποκείμενα στην ιστορία (δηλ. τα lockdowns και οι διαταγές για τα εμβόλια) -ένα πείραμα που παραβιάζει σαφώς τα βασικά δεοντολογικά δόγματα της συγκατάθεσης μετά από ενημέρωση και της ιατρικής αναγκαιότητας, (για να μην αναφέρουμε τους νόμους των ΗΠΑ που διέπουν την χορήγηση των προϊόντων της ΕΕΑ και τις κατευθυντήριες γραμμές της EEOC σχετικά με την χρήση εξαναγκαστικών μέτρων για την επίτευξη της καθολικής χρήσης των εμβολίων) δεν έχουν ως επί το πλείστον τίποτα να πουν.

Αλλά ακόμη πιο ανησυχητική, αν είναι δυνατόν, είναι η εκτεταμένη αποτυχία τους να αναγνωρίσουν και να καταδικάσουν αυστηρά αυτό που ήταν, στην πραγματικότητα, η σκηνοθεσία μιας μαζικής νέας εκδοχής του πειράματος Milgram στην εποχή μας, όπου κυβερνητικοί αξιωματούχοι, μέσα ενημέρωσης και “ειδικοί” της ιατρικής επέβαλαν ενεργά και δόλια την πρόκληση πόνου σε εκείνους τους πολίτες που απλά δεν ήθελαν να εξαναγκαστούν να πάρουν άκρως πειραματικά φάρμακα χωρίς αποδεδειγμένο ιστορικό ασφάλειας.

*Έχετε κάποιο μέλος της οικογένειας που έκανε πραγματικά κάποια έρευνα για τα εμβόλια και ήξερε ότι ποτέ δεν αναμενόταν να προστατεύσουν από την μετάδοση; Όχι; Αν, Ναι, απομονώστε τον για το θράσος του κι αναγκάστε τον σε υποταγή, που τόλμησε να αμφισβητήσει το επίσημο αφήγημα.

*Έχετε μια συνάδελφο που έχει αναρρώσει από Covid και έχει αρκετή διανοητική αυτοπεποίθηση ώστε να κάνει την δική της έρευνα σχετικά με την έννοια και έτσι να δει μέσα από τα διαφανή κι ολοφάνερα ψέματα που διαδίδουν οι κυβερνητικές υπηρεσίες σχετικά με την ποιότητα και την διάρκεια της προστασίας από την μολυσματική και σοβαρή αυτή ασθένεια; Κανένα πρόβλημα, χαρακτηρίστε την ως ψεκασμένο αντιεμβολιαστή και επευφημήστε το αφεντικό σας καθώς της δείχνει την πόρτα απόλυσης, λόγω της μη συμμόρφωσής της στις διαταγές εμβολιασμού. Παρόλο που είναι, από πλευράς Covid, ίσως το ασφαλέστερο άτομο που μπορεί να βρίσκεται κοντά σας στον χώρο εργασίας σας.

*Γνωρίζετε κάποιον που πραγματικά διάβασε το μεγάλο όγκο μελετών που δείχνουν την αναποτελεσματικότητα των μασκών ως μέτρο μετριασμού μετάδοσης της νόσου και ο οποίος, με την ελπίδα να τονώσει μια παραγωγική συζήτηση, δημοσίευσε συνδέσμους με πολλές από αυτές στα κανάλια επικοινωνίας της εταιρείας; Κανένα πρόβλημα, κατακεραυνώστε τον μαζικά και υποδείξτε του ξεκάθαρα ότι αν ξέρει τι είναι καλό για τον εαυτό του, δεν θα ξανακάνει ποτέ κάτι τέτοιο.

Ο κατάλογος των τρόπων με τους οποίους οι “δάσκαλοι” τύπου Μίλγκραμ (οι οποίοι υποστήριξαν εθελοντικά την προσπάθεια να προκληθεί πόνος έως και θάνατος -κοινωνικός, οικονομικός και άλλος- σε όσους είχαν το θράσος και την Δύναμη να διατηρήσουν την πνευματική και ηθική τους ακεραιότητα μπροστά σε μια σαφώς κατασκευασμένη κρίση) είναι σχεδόν άπειρος.

Αλλά κοιτάζοντας γύρω μας και ακούγοντας τους ανθρώπους σήμερα, είναι σαν να μην συνέβη τίποτα από όλα αυτά. Κανένας υπεύθυνος δεν έχει ζητήσει συγγνώμη. Και ακόμα χειρότερα, ίσως, κανένας από τους οικογενειακούς και φιλικούς κύκλους που γνωρίζω δεν έχει αναγνωρίσει τι έκανε ή προέτρεψε, σχεδόν εκβιαστικά, άλλους να κάνουν για να προκαλέσουν πόνο και θάνατο.

Κανείς σημαντικός δεν αναγνώρισε, πόσο μάλλον δεν ζήτησε συγγνώμη για την ολοφάνερη αδικία που έγινε σε βάρος των εκατομμυρίων ανθρώπων (θα το ξαναπώ αυτό, εκατομμύρια άνθρωποι) οι οποίοι έχασαν τα προς το ζην στην άρνησή τους να εισχωρήσει στο σώμα τους ένα πειραματικό φάρμακο του οποίου τα αποτελέσματα πρόδωσαν πλήρως όλα τα επιχειρήματα του τύπου “εμβολιαστείτε για την επιστροφή στην κανονικότητα, καν’ το εσύ για να προστατέψεις αυτούς που αγαπάς, για την ανο(η)σία της αγέλης κ.α.” που προπαγανδίστηκαν υπέρ του. Και καταρρίφθηκαν παταγωδώς.

Πολλοί από τους “πειραματιστές-δασκάλους” απόλαυσαν ξεκάθαρα το ότι ξεκίνησαν και πυροδότησαν ένα κίνημα “μοναξιάς και διχόνοιας ανάμεσα σε οικογένεια και φίλους”.

Ηλικιωμένοι άνθρωποι πέθαιναν μόνοι τους κάτω από την εξαπάτηση πως “αν τους αγαπάτε μην πάτε να τους δείτε” βλέποντας με προσμονή τις φωτογραφίες από τα παιδιά και τα εγγόνια τους. Περιμένοντας να τελειώσει (σε λίγο) όλο αυτό. Άρρωστοι στα νοσοκομεία μόνοι τους για μέρες ακόμα και μήνες αφού ο προπαγανδιστής έλεγε “απαγορεύεται να είστε δίπλα τους, για το καλό τους” χάνοντας λίγο-λίγο την δύναμή τους για ίαση.

Και το πείραμα συνεχίζεται… καθημερινά παντού!

Ο υπάλληλος της ΔΕΗ που δέχεται να κόψει το ρεύμα από έναν άνεργο ή άπορο, ξέροντας ότι έτσι τον ταπεινώνει, τον υποβάλει σε ένα διαρκές βασανιστήριο και πιθανότατα θέτει σε κίνδυνο την ζωή του, ανήκει στο 65% του τελευταίου χυλού. Και δεν είναι καθόλου κρυπτοσαδιστής. Απλά είναι ανήθικος και ακολουθεί διαταγές που του έδωσαν.

Ο υπάλληλος του σούπερ-μάρκετ που σου δίνει το χαλασμένο ψάρι και σε διαβεβαιώνει ότι είναι φρέσκο δεν σε μισεί, παρότι γνωρίζει ότι μπορεί να πάθεις δηλητηρίαση. Απλώς ακολουθεί διαταγές. Ο αστυνομικός που ρίχνει δηλητηριώδη χημικά τους διαδηλωτές δεν είναι κρυπτοσαδιστής (αν και πολλοί θα διαφωνήσουν στο συγκεκριμένο παράδειγμα) απλώς ακολουθεί διαταγές. Ο υπάλληλος της εφορίας ή της τράπεζας που υπογράφει την κατάσχεση κάποιου σπιτιού για 1.000 ευρώ χρέος, θα έφτανε ως τον τελευταίο μοχλό στο πείραμα. Γιατί υπακούει διαταγές. Ο πολιτικός που υπογράφει το μνημόνιο το οποίο οδηγεί ένα ολόκληρο έθνος στην εξαθλίωσή του θα έφτανε μέχρι τον τελευταίο μοχλό. Και αυτός υπακούει σε διαταγές πολύ πιο ισχυρές από εκείνες του πειραματιστή με την άσπρη φόρμα.

Αν όμως δούμε το πείραμα του Μίλγκραμ από την ανθρωπιστική-ηθική του πλευρά (από την πλευρά του 5% που αρνήθηκε να υπακούσει) θα καταλάβουμε ότι κανένας δεν είναι άμοιρος ευθυνών. Αν σε διατάζουν να κάνεις κάτι που προκαλεί κακό στον άλλον, στον συμπολίτη σου, σε έναν μετανάστη, σε έναν άνθρωπο ή σε ένα ζώο, (αλλά αυτό περιπλέκει πολύ τα πράγματα, εφόσον συνεχίζουμε να τρώμε κρέας) και στον εαυτό σου, πρέπει να αρνηθείς να υπακούσεις. Ακόμα κι αν χάσεις το μπόνους παραγωγικότητας, την προαγωγή, την επανεκλογή, την δουλειά σου.

Μόνο όταν θα είμαστε έτοιμοι να αρνηθούμε την υπακοή στις «μικρές» και καθημερινές διαταγές βίας –με τις οποίες οι περισσότεροι ασυνείδητα συμμορφωνόμαστε, μόνο όταν θα είμαστε έτοιμοι να προβούμε σε μια γενικευμένη και μέχρι τέλους πολιτική, κοινωνική, καταναλωτική ανυπακοή, μόνο όταν μάθουμε να συμπεριφερόμαστε ως αυτεξούσιοι, ηθικοί δηλ. Λογικοί άνθρωποι και όχι ως άνοοι ανεύθυνοι υπάλληλοι, μόνο τότε θα μπορέσουμε να γκρεμίσουμε την λαίλαπα της Νέας Επανεκκίνησης που μας θέλει υπάνθρωπους, υπάκουους και υπόδουλους.

Α Ν Υ Π Α Κ Ο Η.-

***

@Ηώ Αναγνώστου / miastala.com – terrapapers.com / 2009-2022

***

Περισσότερα για το πείραμα του Μίλγκραμ μπορείτε να διαβάσετε στο βιβλίο της Lauren Slater: «Το κουτί της ψυχής», από τις εκδόσεις Οξύ, μετάφραση Δέσποινα Αλεξανδρή, 2009

Είναι ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο για τα 10 σημαντικότερα ψυχολογικά πειράματα του 20ου αιώνα. Ξεκινάει με τα πειράματα του Σκίνερ (απ’ όπου κι ο αυθεντικός τίτλος, Opening Skinner’s Box) σχετικά με την θετική ενίσχυση και την απουσία ή όχι ελεύθερης βούλησης. Τα πειράματά του άλλωστε είναι γνωστά στους εκπαιδευτικούς και μπορούν να αντλήσουν χρήσιμα, αλλά και ενοχλητικά μερικές φορές, συμπεράσματα.

Συνεχίζει με τα πειράματα του Μίλγκραμ για την υπακοή στην εξουσία, με πειράματα που έχουν σχέση με την ψυχιατρική αυτή καθ’ αυτή και το κατά πόσο μπορεί να ξεχωρίζει τους εχέφρονες απο τους παράφρονες και 7 ακόμα ιστορίες/πειράματα. Εκείνο που με εντυπωσίασε περισσότερο απ’ όλα ήταν αυτό που έχει σχέση με την ανάληψη ευθύνης. Αυτό που είναι ενδιαφέρον, είναι γιατί όταν συζητάμε κατ’ ιδίαν φαινόμαστε όλοι να έχουμε μια υπεύθυνη στάση, η καθημερινότητα ωστόσο μας διαψεύδει και μοιάζουμε σαν να ζούμε σε παράλληλα σύμπαντα όπου η πραγματικότητα του ενός δεν επηρεάζει τον άλλο.

Οι Ντάρλεϊ και Λατανέ έκαναν ένα πείραμα την δεκαετία του ‘60 που με λίγα λόγια λέει πως όταν η ευθύνη διαχέεται σε πολλά άτομα, ουσιαστικά είναι σαν να μην την αναλαμβάνει κανένας. Είναι ολοφάνερο και στην καθημερινή ζωή. Να μην μιλήσουμε για την πολιτική ή την θρησκεία… Είναι οι κατ’ εξοχήν χώροι που κανένας δεν αισθάνεται υπεύθυνος για οτιδήποτε, ό,τι έχει γίνει είναι πάντοτε SEP, somebody else’s problem, όπως λέει και ο Ντάγκλας Άνταμς.

Αλλά και τα υπόλοιπα πειράματα που περιγράφει η Slater, είναι όλα πολύ ιδιαίτερα, και το πιο ωραίο σε αυτό το βιβλίο είναι ότι παρουσιάζει την ιστορία των πειραμάτων, πως τα εμπνεύστηκαν οι ψυχολόγοι, αλλά και λίγα πράγματα για την ζωή τους (των ψυχολόγων). Ας πούμε στην περιγραφή του πειράματος με τις συρμάτινες «μητέρες» πιθήκων του Χάρι Χάρλοου, η εξιστόρηση της ασθένειας και του θανάτους της συζύγου του είναι εξαιρετικά έντονη.

Ένα άλλο στοιχείο του βιβλίου που του δίνει μια ποιητική νότα είναι ότι η συγγραφέας παραλληλίζει ή εφαρμόζει κατά κάποιον τρόπο τα πειράματα και στην δική της ζωή. Ο σύζυγος της που την αποτρέπει απ’ το να παραστήσει την διαταραγμένη, το παιδί της που όταν κοιμάται είναι μια όαση ηρεμίας στον παράξενο κόσμο που μας περιβάλλει (όπως τα παιδιά όλων μας άλλωστε, αλλά μόνο όταν κοιμούνται), αλλά και οι δικές της προσωπικές περιπέτειες με την ψυχανάλυση και τα ψυχοφάρμακα, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι αυτού του ενδιαφέροντος έργου.

***

«Η δουλειά του δημοσιογράφου είναι να καταστρέφει την αλήθεια, να ψεύδεται κατάφωρα, να διαστρεβλώνει, να διαβάλλει, να κολακεύει τον θεό του χρήματος και να πουλάει τη χώρα του και τους συνανθρώπους του για το καθημερινό του ψωμί… Είμαστε υποτελείς και εργαλεία των πλουσίων ανθρώπων που βρίσκονται στο παρασκήνιο. Είμαστε μαριονέτες, εκείνοι τραβάνε τα κορδόνια κι εμείς χορεύουμε. Τα ταλέντα μας, οι δυνατότητες και οι ζωές μας είναι όλα ιδιοκτησία άλλων ανθρώπων. Είμαστε διανοούμενες πόρνες».
John Swinton (1829-1901) αρχισυντάκτης στους New York Times

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ, ΤΗΝ ΕΞΑΠΑΤΗΣΗ
ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ

ΑΠΕΚΤΗΣΕ ΤΗΝ ΤΡΙΛΟΓΙΑ

“Η ΥΨΗΛΗ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΕΞΑΠΑΤΗΣΗΣ”

ΗΩ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ

ORGONODROME.GR